Ostuda - co to, skąd się bierze i jak ją usunąć?

Ostuda (melasma) to nagromadzenie melaniny (barwnika skóry) objawiające się występowaniem na skórze ciemnych plam o nieregularnych kształtach i w różnych odcieniach brązu, wyraźnie kontrastujących z naturalną karnacją.

Bezpośredni związek z powstawaniem ostudy ma eksponowanie skóry na działanie promieni słonecznych, dlatego najczęściej mówimy o ostudzie na twarzy, bo cerę najtrudniej jest chronić przed słońcem. Przebarwienia występują symetrycznie po obu stronach twarzy – w okolicach ust, podbródka, na czole oraz na skroniach. Znacznie rzadziej zdarza się, że melasma pojawia się na nogach, brzuchu czy plecach.

Ostuda nie zawsze wygląda tak samo. Niekiedy przebarwienia na twarzy są bardziej rozproszone, jak np. piegi, a w innym przypadku, poprzez nagromadzenie szczególnie reaktywnych melanocytów na jednym obszarze, tworzą rozległe plamy.

Dodatkowo przebarwienia różnią się intensywnością koloru oraz położeniem w warstwie naskórka. Oznacza to, że niektóre z nich łatwiej usunąć i proces rozjaśniania zmian barwnikowych będzie trwał zdecydowanie krócej. W przypadku ciemniejszej i bardziej rozległej melasmy konieczne może być skorzystanie z profesjonalnych metod leczenia ostudy.

Ostuda jest wynikiem nadmiernej i nierównomiernej produkcji melaniny, czyli naturalnego barwnika skóry. Co sprawia, że proces melanogenezy (produkcji melaniny) zostaje zaburzony?

Przyczyniają się do tego głównie zmiany hormonalne, predyspozycje genetyczne lub leki światłouczulające, które zwiększają podatność skóry na promieniowanie UV, czyli czynnik, bez którego ostuda się nie pojawi lub będzie nieznaczna. Ekspozycja skóry na promieniowanie słoneczne to najważniejszy element wyzwalający i podtrzymujący ostudę.

U niektórych osób przebarwienia tego rodzaju wiążą się z predyspozycjami genetycznymi. Melasma może być znanym problemem w ich rodzinie. Ich skóra z natury silniej reaguje na ekspozycję na promieniowanie słoneczne i jest skłonna produkować więcej barwnika.

Również niektóre hormony wpływają bezpośrednio na proces produkcji melaniny i uwrażliwiają skórę na działanie promieni UV. Właśnie dlatego różne zaburzenia hormonalne, stosowanie antykoncepcji hormonalnej czy hormonalnej terapii zastępczej również może spowodować wystąpienie ostudy. Czynniki hormonalne są także główną przyczyną ostudy ciążowej.

Kobiety często borykają się z ostudą w ciąży, bo w ich ciałach zachodzi wiele zmian spowodowanych głównie zachwianiami w gospodarce hormonalnej. W ciąży rośnie stężenie estrogenów – hormonów wywołujących m.in. wzmożoną pracę melanocytów, czyli komórek wytwarzających w skórze barwnik – melaninę. Melanocyty, pobudzone hormonalnie do intensywnego działania, przyczyniają się do powstawania przebarwień skóry. Pojawiają się one na częściach ciała eksponowanych na działanie promieni słonecznych – zwykle na twarzy.

Ostuda ciążowa najczęściej blaknie sama w ciągu kilkunastu tygodni po porodzie. Zdarza się jednak, zwłaszcza u kobiet podatnych na tego typu defekty estetyczne, że zmiany barwnikowe zostają jeszcze na długo po rozwiązaniu. W takim przypadku warto sięgnąć po domowe lub profesjonalne sposoby na leczenie ostudy, ale należy pamiętać, że można to zrobić dopiero po porodzie i po zakończeniu karmienia piersią, gdyż substancje aktywne, wykorzystywane najczęściej do usuwania zmian barwnikowych, mogą mieć negatywny wpływ na rozwój dziecka.

Zapobieganie ostudzie ciążowej i melasmie niezwiązanej z ciążą polega głównie na unikaniu ekspozycji skóry na ostre słońce i przede wszystkim stosowaniu wysokiego filtra SPF. Takie działania powinny być rutyną pielęgnacyjną dla wszystkich kobiet spodziewających się dziecka oraz świadomych, że ich skóra ma skłonności do przebarwień. Nawet unikanie promieni UV nie daje jednak stuprocentowej gwarancji na uniknięcie melasmy, jednak zdecydowanie zmniejsza ryzyko pojawienia się rozległych i trudnych do usunięcia plam pigmentacyjnych.

Do najpopularniejszych substancji stosowanych w domowej pielęgnacji skóry z przebarwieniami powierzchownymi należy retinol, a więc czysta postać witaminy A. Jednak przed aplikacją jakichkolwiek substancji, warto skonsultować się z lekarzem dermatologiem, który zdiagnozuje stopień zaawansowania melasmy i ustali ewentualne przeciwwskazania do stosowania konkretnych preparatów. Specjalista oceni też, czy w naszym przypadku można spróbować z domowymi kuracjami, czy bardziej wskazane będą już profesjonalne zabiegi.

Jeżeli zmiany barwnikowe powstałe w naskórku nie są szczególnie rozległe lub głęboko umiejscowione, warto włączyć do pielęgnacyjnej rutyny kremy i sera z witaminą A oraz delikatnymi kwasami, np. kwasem azelainowym, kojowym, mlekowym czy glikolowym, który dodatkowo złuszcza i regeneruje skórę.

W terapii kremami z witaminą A bardzo ważna jest systematyczność i wytrwałość, które zwrócą się jednak w postaci skóry mniej reaktywnej na promienie słoneczne. Preparaty te mają bowiem działanie hamujące aktywność melanocytów. Trzeba pamięć, że w trakcie używania preparatów z kwasami lub/i retinolem należy stosować też wyższą niż zazwyczaj ochronę przeciwsłoneczną, aby nie dopuścić do powstania kolejnych przebarwień.

Przebarwienia o mniej nasilonej intensywności można zniwelować także przy mocy stosowanych regularnie maseczek zawierających naturalne składniki, takie jak witamina C czy ekstrakty roślinne. Stanowią one doskonałe uzupełnienie pielęgnacji kremami i serami z witaminą A, a także dbają o ogólną kondycję cery, dzięki obecności antyoksydantów dezaktywujących wolne rodniki. Przepisy na samodzielne wykonanie maseczek dostępne są szeroko w Internecie, ale, aby uniknąć ryzyka podrażnień, można skorzystać także z gotowych produktów oferowanych przez marki apteczne i drogeryjne.

Niezwykle pomocne w pielęgnacji niwelującej melasmę mogą okazać się odpowiednio dobrane do rodzaju cery peelingi. Szczególnie polecane są te enzymatyczne z dodatkiem substancji aktywnych o właściwościach wybielających. Peeling ma za zadanie nie tylko złuszczyć starą warstwę naskórka, ale także sprawić, że kremy, sera czy maseczki będą miały szansę na głębszą i tym samym bardziej skuteczną penetrację skóry.

Czasem zmiany barwnikowe sięgają głębokich warstw naskórka i są bardzo rozległe. W takim przypadku ogólnodostępne kremy wybielające czy inne domowe sposoby walki z przebarwieniami mogą nie zadziałać i ewentualnie spowodować jedynie nieznaczne rozjaśnienie ostudy. Wówczas warto poszukać profesjonalnej pomocy. Trzeba też pamiętać, że im wcześniej wykonamy zabieg, tym większa szansa na szybsze pozbycie się problemu.

Pierwszym krokiem do ustalenia planu skutecznej terapii jest zawsze konsultacja ze specjalistą. Z profesjonalnych zabiegów korzystają także osoby dotknięte niewielką melasmą, ale chcące uporać się z nią szybko i skutecznie.

Peeling na przebarwienia opiera się na chemicznym, intensywnym wybielaniu zmian pigmentacyjnych. Świetnie sprawdza się przy skórze z hiperpigmentacją, przebarwieniami posłonecznymi i nierównym kolorytem cery. Można go wykonać na wszystkich obszarach ciała, jednak najczęściej stosowany jest na twarzy, szyi i dekolcie.

Zabieg nie boli, a pierwsze efekty widać już po drugiej aplikacji preparatu. Po zabiegu skóra jest zaróżowiona i łuszczy się. Te efekty ustępują zazwyczaj po 14-28 dniach od wykonania procedury. Po zabiegu należy używać bardzo wysokiego filtru przeciwsłonecznego.

To zabieg Cosmelan, który działa wielotorowo, bo oprócz niwelowania przebarwień posłonecznych, piegów czy melasmy, dodatkowo rozświetla skórę i spłyca drobne zmarszczki. W skład aplikowanego preparatu wchodzą substancje hamujące aktywność tyrozynazy, czyli enzymu odpowiadającego za produkcję melaniny. Substancja jest bogata również w witaminy A i C zmniejszające stres oksydacyjny, a także kwasy kojowy i azelainowy, które zamieniają ciemny pigment w jasny.

Zabieg jest bezbolesny, a pierwsze efekty widać mniej więcej po 30 dniach od jego wykonania. Procedura składa się z dwóch etapów: konsultacji lekarskiej i nałożenia specjalnej maski oraz samodzielnej pielęgnacji w domu właściwym kremem.

Bardzo popularnym sposobem na specjalistyczną walkę ze zmianami pigmentacyjnymi jest także laserowe usuwanie przebarwień zalecane do usuwania melasmy, przebarwień posłonecznych i plam wątrobowych. Dzięki działaniu lasera zmiany pigmentacyjne zyskują czasowo ciemniejszą barwę, by następnie stopniowo się złuszczać. Pełen efekt zabiegu uzyskujemy po około 30 dniach.